متن این سخنرانی قبلا در کنفرانس روز جهانی فلسفه توسط دبیرکل انجمن افیون فلسفه ارایه شده بود
آنا لو گوآر مسگوئز، دبیر کل انجمن افیون فلسفه
انجمن افیون فلسفه (Opium Philosophie) که این نشست را با همکاری انجمن مدارا برگزار میکند، در سال ۲۰۱۱ میلادی به ابتکار گروهی از دانشجویان موسسه مطالعات سیاسی پاریس (Science Po) و سوربن تأسیس شد. این انجمن امروز دامنهی فعالیتهای خود را به سراسر پاریس و حتی فراتر از آن گسترش داده و دانشجویانی از دانشگاهها و مدارس عالی گوناگون – از ENS و سوربنهای مختلف گرفته تا EHESS و دانشگاه پاریس هشت – را گرد هم آورده است.
افیون فلسفه از میلی مشترک زاده شد: زنده نگه داشتن فلسفه بیرون از دیوارهای دانشگاه و تأکید بر این حقیقت که فلسفه هنوز نمرده است. ما خود را درون سنتی انتقادی تعریف میکنیم؛ سنتی که نه به توصیف و ستایش صرف جهان، بلکه به بررسی وضعیت آن میپردازد، مبانی ارزشها و دانش پذیرفتهشده را به پرسش میکشد و میکوشد پدیدههایی را که جهان ما را شکل میدهند، بشناسد.
فلسفه برای ما نه غایتی در خود، بلکه ابزاری فکری است؛ ابزاری شبیه به قطبنما که در جهانی همواره در حال دگرگونی، امکان جهتیابی را فراهم میکند، جهانی که با وجود این تغییرات، هنوز آکنده از نشانههای بیعدالتی، سلطه و خشونت است.
افیون فلسفه با هدف قابل دسترس بودن فلسفه برای همگان فعالیت میکند و میکوشد آن را از طریق رسانهها و شیوههای متنوع زنده نگه دارد. این انجمن در چند بخش سازمان یافته است که هر یک با رویکردی نوآورانه و تعاملی، ایدهها و فعالیتهای خود را پیش میبرند. برخی از این بخشها پیوندی پررنگتر با حوزهی فرهنگ دارند، مانند «Cinesthésies» و «Esthétiques»؛ جایی که اعضا به نمایش فیلم و برگزاری نمایشگاههای عمومی میپردازند و فضایی برای گردهمایی علاقهمندان فلسفه – و نیز کنجکاوان و پرسشگران – فراهم میکنند تا وجوه گوناگون فرهنگ را به بحث بگذارند.
بخشهای صوتی و تصویری، از جمله «Radiopium» و «Opium TV»، فلسفه را به صدا و تصویر درمیآورند تا بتوان آن را با هدفون یا بر صفحهای کوچک شنید و دید. بخش «Discussion» نیز همین هدف فراگیری و دسترسپذیری را دنبال میکند: فلسفه را به کافهها، مدارس، تئاترها و مراکز زندان میبرد و برای زبانآموزان فرانسوی، کنفرانسها و کارگاههایی برگزار میکند.
در نهایت، بخش «Edition» فضایی برای دانشجویان فراهم میآورد تا آزادانه بنویسند و متونی را گرد آورند که در آنها اندیشهها پیرامون موضوع سالانه با یکدیگر تلاقی میکنند و غنا مییابند؛ متونی که سپس در مجلهی اینترنتی و چاپی انجمن منتشر میشوند.
افیون فلسفه اجازه میدهد فلسفه در واژهها، آثار گرافیکی، صدا و تصویر ظاهر شود. این رویکرد نشان دهندهی هدف انجمن است برای زنده نگه داشتن فلسفه بیرون از متنهای دانشگاهی و ایجاد فضایی جدید که در آن تفکر علمی با مسائل اجتماعی و سیاسی امروز پیوند خورده باشد.
در دوره ای که نهادهایی مانند دانشگاه های دولتی در معرض خطر دچار هستند، ضرورت مبرم است که نشان دهیم فلسفه کاربرد دارد و تنها به خود نمی پردازد؛ بلکه نگاهش به جهان و مسایل پیرامون اش است.
در افیون فلسفه، ما فلسفهای را ارج مینهیم که بر اشتراک، دیدار و گشودگی بنا شده است. از همین رو، رویدادهایی با افق بینالمللی سازماندهی میکنیم. در ژانویهی سال گذشته، این فرصت را داشتیم که به دو دانشگاه برجستهی برلین – دانشگاه هومبولت و دانشگاه آزاد برلین – سفر کنیم و با همتایان آلمانی خود به گفتوگو بنشینیم.
این دیدارها مجالی بود برای بررسی نقاط اشتراک و تفاوت دغدغههای فلسفی در دو سوی رود راین و نیز فرصتی برای آموختن از علایق، تجربهها و دیدگاههای شخصی یکدیگر. همچنین این ملاقاتها امکان تأمل جمعی دربارهی اهمیت دانش، نقش دانشگاه و جایگاه ما بهعنوان دانشجو را فراهم کرد.
دانش، بیتردید، امری سیاسی است و ما در افیون فلسفه به توان رهاییبخش و روشنگر آن باور داریم.
در همین مسیر، افیون فلسفه بر آن است تا همراه با انجمن مدارا در «روز جهانی فلسفه» مشارکت کند؛ رویدادی که هدف آن نشان دادن ارزش پایدار فلسفه بهعنوان کنشی زنده است، کنشی که گفتوگوی میان فرهنگها را برمیانگیزد، جوامع را به پرسش وامیدارد و اندیشه را تعالی میبخشد. این همکاری میان افیون فلسفه و آرمان ریشه در تعهدی مشترک به روشنیبینی و توجه آگاهانه به دگرگونیهای زمانه دارد.
اهداف افیون فلسفه برای فلسفهای متعهد، زمانی بهراستی معنا مییابد که با اهداف انجمنی چون مدارا پیوند بخورد. این روز، که در دانشکدهی فلسفهی سوربن برگزار میشود، از ضرورتی فوری برمیخیزد: پیوند دادن تفکر انتقادی با تفسیر عقلانی جنگ، هولناکیهای آن و حتی پرسش از ضرورت احتمالیاش. افیون فلسفه خرسند است که میتواند در چنین پروژههایی سهیم باشد.